A-M

Kerozin – značenje, sastav

Definicija i poreklo pojma kerozin

Kerozin je po definiciji naftni derivat, koji se dobija prerađivanjem sirove nafte, tečnog je agregatnog stanja i vrlo je zapaljiva materija, a u narodnom je jeziku poznat i pod nazivom petrolej.

Naziv kerozina je potekao od grčkog pojma keros, u prevodu vosak, parafin, te je i od tog imena i danas poznat kao parafinska materija, a koristi se pre svega kao gorivo za razne vrste letelica, te se često naziva i mlazno gorivo.

Upotreba kerozina kao mlaznog goriva

Kada je u pitanju upotreba kerozina, on je kao gorivo za avione, mlazne letelice, rakete i danas i helikoptere, poznat još od 1947. godine, kada je u Velikoj Britaniji izdat i sertifikat o upotrebi kerozina za mlazni avion sa plinskom turbinom, a sa tadašnjom oznakom RD 2482.

Kasnije su i Amerikanci doneli specifikaciju za upotrebu kerozina ili petroleja kao mlaznog goriva, ali pod imenom JP – 1, a kada je njemu dodat i benzin, oznaka je promenjena u JP – 3, ali ovakva mešavina nije mogla sasvim da zadovolji postizanje letenja na velikim visinama, pa je dalje novo mlazno gorivo označeno sa JP – 4.

Hemijski sastav kerozina

Kako je i napomenuto, kerozin je naftni derivat, te se definiše kao smesa tečnih ugljovodonika, i ima temperaturu ključanja od 150 – 250 º C, a dobija se pak procesom destilacije nafte u njenom sasvim sirovom stanju.

Kerozin ima u svom sastavu formulu u kojoj je u jednom hemijskom molekulu zastupljeno od oko šest do šesnaest ugljenikovih atoma, spada u slabo isparljive materije i mrzne na temperaturi od oko minus 60 º C.

Kao avionsko gorivo, kerozin mora da se koristi kao tečnost određenog viskoziteta, a sagoreva kada se rasprši u sitne kapljice, i u upotrebi je za letelice koje imaju samo pogon sa unutrašnjim sagorevanjem.

U većini svetskih zemalja je kerozin sinonim za petrolej, koji je kod nas korišćen u ranijim vremenima za takozvane lampe petrolejke (pored mlaznog goriva, kerozin se koristi i za rasvetu, kao sredstvo za grejanje i kao gorivo za traktore i druge slične poljoprivredne mašine).

Manje je poznato da je pomenuti proces destilacije nafte, prvi opisao hemičar i lekar persijskog porekla, Muhamed Al Razi, u svom delu „Knjiga tajni“.

Kada su u pitanju osobine kerozina, koji se upotrebljava kao avionsko gorivo, a što je i danas njegova najznačajnija namena, on mora da ispunjava nekoliko važnih uslova, a to su:

Dobra postojanost u slučaju nastanka niskog pritiska;

Zadovoljavajuće podnošenje raspona visokih radnih temperatura mlaznog pogona;

Određeni viskozitet, koji će omogućiti lako pretakanja ili presipanje iz jednog u drugi rezervoar ili tanker za formiranje rezervi goriva;

Nikako u sebi ne sme imati tragove sumpora, kako bi se sprečilo da dođe do sagorevanja motora i korozije njegovih delova;

Mora biti sertifikovan io proveren, kako bi se prevenirao i osigurao avion od eventualnog nastanka požara.

Poznato je da se gorivima za avione, dodaju često različiti aditivi, a kako bi se pre svega takvim postupkom prilagodilo gorvo, najpre i naglim promenama visine letenja, te se i sprečilo stvaranje neželjene pene kod pretakanja goriva, jer je vazduh vrlo štetan za rad motora i može da dovede do nastanka zapaljivih gasova i potencijalno velike eksplozije.

I u našoj zemlji se danas za avione upotrebljava mlazno gorivo koje je na bazi kerozina, naravno uz odgovarajuće aditive, i ima radnu oznaku sa pratećim sertifikatom, koja glasi JET A – 1.

Naftni derivati i osnovne i značajne razlike između benzina, kerozina i dizela

Nafta je tečna smesa koja sadrži molekule ili prstenove alifatičnih ugljovodonika, te je po svom hemijskom sastavu izgrađena od molekula vodonika i ugljenika, a koji su povezani u određene lančane molekule koji grade neciklične veze, i grade nizove koji imaju različite dužine (a prema broju atoma uglenika koje sadrže u svom sastavu).

Kako su pomenuti ugljovodonični molekuli različitih dužina, oni tako ispoljavaju i vrlo različite hemijske osobine, te se tako kao gasoviti derivati navode metan, etan, propan i butan, koji su pak lakši od helijuma.

Sa povećavanjem dužine ugljovodoničnog lanca nekog molekula koji je derivat nafte, povećava se i njegova tačka ili temperatura ključanja, te su procesi destilacije naftre upravo oni koji se koriste u rafinerijama kako bi se izdvojili njeni derivati.

Dakle, kerozin je naftni derivat koji imaju raspon od šest do 16 atoma ugljenika u molekulu ugljovodonika, i oni su teži od ebnzina, ali su lakši od dizel goriva.

Benzin je derivat nafte koji ima od 7 do 11 atoma ugljenika, i tačku ključanja koja je niža od tačke kljušanja vode, dok je dizel derivat koji je „teži“ od benzina i kerozina i sadrži preko 19 atoma ugljenika u molekulima ugljovodonika.

Svi oni ugljovodonični molekuli koji imaju lance sa preko 20 atoma ugljenika, imaju švrsto agregatno stanje, i tu spadaju katrani, vosak, asfaltni bitumen.

Tako je vrlo zanimljivo da se iz nafte dobijaju veoma različite vrste derivata, koje imaju sva triu agregatna stanja, i vrlo različite namene, ali se međusobno razlikuju samo po dužini lanca ugljovodonika u hemijskoj formuli.

Dakle, kerozin je bezbojna i lako zapaljiva tečnost koja je derivat nafte, sa određenom dužinom ugljovodoničnog lanca, koja se upotrebljava kao mlazno gorivo za avione sa plinskim pogonom, te se njegove „lošije osobine“ rešavaju mešanjem sa raznim aditivima, čime mu se znatno poboljšavaju karakteristike.

U našoj zemlji je najveći proizvođač kerozina Rafinerija nafte u Pančevu, a izvoznik i distributer je NIS, koji aerodromu na dnevnom nivou isporučuje preko 90 tona kerozina, a njegova cena i varira na tržištu od oko 15 – 20 evra za litar, u šta treba uračunati i cenu analiza koje se kreću od nekoliko evra, jer je bezbednost putnika u vazdušnom, saobraćaju vrlo bitna.

Neka istraživanja su pokazala da su isparenja kerozina kancerogena, te se ne preporučuje da se on koristi kao gorivo za automobile ili motore dvotočkaše, jer između ostalog ima gustinu kao i sama sirova nafta, a sve zavisno od količine oktana koje sadrži, pa se smatra da je efekat sipanja kerozina u uobičajene motore za automobile ili motocikle, sličan efektu sipanja vode ili nafte.

Upravo iz pomenutih razloga, kerozin se ne može legalno naći u prodaji „na malo“, te se pak isporučuje po veleprodajnoj ceni, u količinama koje su definisane ugovorom sa aerodromom, a može da se kupi na „crnom tržištu“, ali je njegova upotreba tada na sopstvenu odgovornost i rizik.